کلیسای جامع زوارتنوتس ارمنستان

یکی از کلیساهای معرووف ارمنستان کلیسای جامع زوارتنوتس به معنی فرشته های آسمانی یا نیروهای نگهبان است که در سال 2005 در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسیده است . این کلیسا در قرن 7 میلادی به دستور جاثلیق در شهر واغارشاپاپ در 15 کیلومتری پایتخت ارمنستان بنا شد. ساخت این کلیسا 9 سال به طول انجامید. این کلیسا در ابتدا به جامع حواری ارمنی آن زمان برای پرستش اوراتین تعلق داشت اما زمانی که ازمنی ها به دین حضرت مسیح پیوستند و مسیحی شدند یک کلیسای مجلل جایگزین معبد آن زمان شد که امروزه آن را عبادتگاه جرج مقدس می نامند.
کلیسای زوارتنوتس متاسفانه به دلایلی نامعلوم در قرن 10 میلادی تخریب شد و تا قرن 20 میلادی کسی از آن خبری نداشت تا اینکه بین سال های 1901 تا 1907 میلادی ویرانه ها و باقی مانده هایی از این کلیسا که زیر خاک مدفون بودند مانند پایه های کلیسا از خاک بیرون کشیده شدند.در ادامه همین حفاری ها بود که بقایای کاخی  منتسب به جاثلیق پایه گذار این کلیسا را به همراه کارخانه نوشیدنی اش در کنار کلیسا، کشف کردند. این کاخ متشکل از دو قسمت شرقی و غربی است که اتاق های اصلی و سالنی که در آن زمان جشن هایشان را در آن برگزار می کردند در قسمت غربی واقع شده اند که به وسیله سه ستون به سه قسمت مختلف تقسیم شده است. در قسمت شرقی این کاخ انبارها و حمام واقع شده همچنین کارخانه نوشیدنی جاثلیق که پس از حفاری ها کشف شد در قسمت جنوبی این کاخ واقع شده است.این کلیسا اسرار زیادی را در خو.د نهفته است و در حال حاضر با وجود اینکه تنها ویرانه هایی از این کلیسا موجود است اما باز هم گردشگران زیادی مشتاق بازدید از این کلیسا هستند .